pfcg.org.pl 

Nabywanie znacznych pakietów akcji własnych spółek publicznych - polemika

Przegląd Prawa Handlowego nr 05/2004

Inspiracją dla niniejszej glosy - aprobującej zarówno tezę, jak i uzasadnienie cytowanej uchwały SN - stała się krytyczna glosa do tej uchwały opublikowana na łamach Przeglądu Prawa Handlowego. Osoba Autora cytowanej glosy, pełniącego funkcję dyrektora departamentu prawnego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (KPWiG), która była podmiotem bezpośrednio zainteresowanym rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego, uzasadnia podjęcie polemiki ze względu na doniosły wpływ, jaki na praktykę obrotu oraz orzecznictwo sądowe, w szczególności administracyjne, wywiera stanowisko Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.

Uchwała Sądu Najwyższego z 27.03.2003 r. (I KZP 6/03)
Artykuły 147 ust. 1 pkt 1, art. 149 ust. 1 i art. 151 ust. 1 ustawy z 21.08.1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi dotyczą akcji spółki publicznej, które pozwalają realizować wynikające z nich prawo w postaci głosowania na walnym zgromadzeniu.

Stan faktyczny
Z uzasadnienia uchwały SN wynika, że została ona podjęta w sprawie z zażalenia przewodniczącego KPWiG, po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez sąd rejonowy zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:
1) czy istnienie obowiązku notyfikacji, przewidzianego w art. 147 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, ciążącego w myśl tego przepisu na nabywcy akcji spółki publicznej, pozwalających osiągnąć albo przekroczyć 5% lub 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, zależne jest od tego, czy konkretny nabywca rzeczywiście jest uprawniony do wykonywania prawa głosu z nabytych akcji na walnym zgromadzeniu - czy też obowiązek ten ciąży na nabywcy akcji niezależnie od posiadania takiego uprawnienia?
2) czy istnienie obowiązku uzyskania zgody KPWiG, przewidzianego w art. 149 ust. 1 u.p.o.p.w., ciążącego w myśl tego przepisu na nabywcy akcji spółki publicznej, powodujących osiągnięcie lub przekroczenie odpowiednio 25%, 33% lub 50% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, zależne jest od tego, czy konkretny nabywca rzeczywiście będzie uprawniony do wykonywania prawa głosu z nabytych akcji na walnym zgromadzeniu - czy też obowiązek ten ciąży na nabywcy akcji niezależnie od posiadania takiego uprawnienia?
3) czy istnienie przewidzianego w art. 151 ust. 1u.p.o.p.w. obowiązku nabywania dopuszczonych do publicznego obrotu akcji wyłącznie w wyniku publicznego ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę akcji (to jest w sytuacji, gdy nabycia dokonuje się w obrocie wtórnym, w okresie krótszym niż 90 dni, a nabywane akcje zapewniają co najmniej 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu) zależne jest od tego, czy konkretny nabywca rzeczywiście będzie uprawniony do wykonywania prawa głosu z nabytych akcji na walnym zgromadzeniu - czy też obowiązek ten ciąży na nabywcy akcji niezależnie od posiadania takiego uprawnienia?

Uzasadnienie Sądu Najwyższego
Zdaniem SN, art. 147 ust. 1 pkt 1 u.p.o.p.w. wprowadził m.in. obowiązek zawiadomienia KPWiG, spółki i Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) o nabyciu akcji spółki publicznej, jeżeli w ten sposób zostało osiągnięte lub przekroczone 5% albo 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu. Niedokonanie tego zawiadomienia w terminie stanowi występek określony w art. 167 u.p.o.p.w. W myśl art. 149 ust. 1 u.p.o.p.w., nabycie akcji spółki publicznej lub wystawionych w związku z tymi akcjami kwitów depozytowych, w liczbie powodującej osiągnięcie lub przekroczenie łącznie odpowiednio 25%, 33% lub 50% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, wymaga zezwolenia KPWiG, wydawanego na wniosek podmiotu nabywającego. Niedopełnienie obowiązku przewidzianego w art. 149 ust. 1u.p.o.p.w. stanowi przestępstwo z art. 168a u.p.o.p.w. Z kolei zgodnie z art. 151 ust. 1 u.p.o.p.w., nabycie w obrocie wtórnym, w okresie krótszym niż 90 dni, akcji dopuszczonych do publicznego obrotu lub wystawionych w związku z tymi akcjami kwitów depozytowych, zapewniających co najmniej 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu, dokonuje się wyłącznie w wyniku publicznego ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zmianę akcji. Naruszenie tego obowiązku jest sankcjonowane przez art. 168 u.p.o.p.w.
Sąd Najwyższy podkreśla, że pytania sformułowane przez sąd rejonowy w istocie rzeczy dotyczą kwestii, czy obowiązki, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1, art. 149 ust. 1 i art. 151 ust. 1 u.p.o.p.w., odnoszą się do sytuacji, w której określony podmiot w wyniku nabycia akcji spółki publicznej osiągnął lub przekroczył wskazane w tych przepisach wartości, niezależnie od tego, czy będzie mógł na walnym zgromadzeniu wykonywać prawo głosu związane z posiadaniem akcji. SN udzielił w tym zakresie odpowiedzi negatywnej. Zdaniem SN, za takim poglądem przemawia wykładnia językowa wymienionych wyżej przepisów, która ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami wykładni. We wszystkich tych przepisach akcje powiązane są z odpowiednim procentem ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu związanych z nabyciem akcji. Przedmiotem obowiązków w cytowanych przepisach są bowiem akcje, w wyniku nabycia których nabywca "osiągnął lub przekroczył 5% albo 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu" (art. 147 ust. 1 pkt 1 u.p.o.p.w.), akcje, których nabycie miałoby spowodować "osiągnięcie lub przekroczenie łącznie odpowiednio 25%, 33% lub 50% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu" (art. 149 ust. 1 u.p.o.p.w.) oraz nabycie akcji "zapewniających co najmniej 10% ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu" (art. 151 ust. 1 u.p.o.p.w.). Sąd Najwyższy podkreśla, że "wyeksponowanie w tych przepisach liczby głosów świadczy, iż istotne jest, czy nabywca może realizować prawa wynikające z posiadanych akcji w postaci głosowania na walnym zgromadzeniu. Chodzi bowiem wyraźnie o to, że ma on mieć możliwość uzyskania na walnym zgromadzeniu określonej liczby głosów".
Niezależnie od uzasadnienia odwołującego się do wykładni językowej, zdaniem SN, za taką wykładnią przemawia dodatkowo wykładnia teleologiczna. W ocenie SN obowiązki określone we wspomnianych przepisach mają na celu ochronę uzasadnionych interesów uczestników obrotu papierami wartościowymi, m.in. przez zagwarantowanie im "prawa do informacji o zmianach w kapitale spółek, określonych transakcjach akcji, jak też o tym, kto posiada znaczną pozycję w kapitale akcyjnym". Sąd Najwyższy podkreśla, że nie chodzi tu o jakiekolwiek informacje, a tylko takie, które mają znaczenie dla akcjonariuszy przy głosowaniu na walnym zgromadzeniu. Nabycie akcji, które nie dają prawa głosu na walnym zgromadzeniu, nie jest taką informacją. Takich uprawnień nie daje nabycie własnych akcji, co wynika z art. 364 § 2 k.s.h. Jednocześnie SN potwierdził, że znane jest mu uzasadnienie wyroku NSA z 18.02.2003 r., które nie odnosi się jednak do nurtu będącego przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego.

Glosa
(...)
Z przedstawionych względów teza i uzasadnienie uchwały Izby Karnej SN zasługują w pełni na aprobatę zarówno na podstawie wykładni językowej, jak i celowościowej. Sądowi Najwyższemu można co najwyżej zarzucić, że nie dość wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko, odwołując się do wykładni celowościowej, ale jak była mowa, zasady wykładni prawa karnego nie nakazywały SN odwoływania się do innych metod wykładni, skoro wykładnia językowa wystarczająco uzasadniała sformułowanie tezy podjętej uchwały.

Pełna treść artykułu dostępna w wersji drukowanej (www.kik.com.pl)

drukuj     wyślij

do góry powrót