„Złote weto” w prawie polskim na tle ustawy z 3 czerwca 2005 r.

Mataczyński M.
PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Przegląd Prawa Handlowego, listopad 2005

Sejm uchwalił 3 czerwca 2005 r. ustawę o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego. Ustawa znajduje zastosowanie w stosunku do wybranej grupy spółek kapitałowych, określonych jako „spółki kapitałowe o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego”, do czasu gdy Skarb Państwa pozostaje bezpośrednio lub pośrednio akcjonariuszem lub wspólnikiem w spółce. Ustawa nie wskazuje konkretnych spółek, delegując to zadanie Radzie Ministrów. Ustawa przewiduje jedynie ogólne kryteria kwalifikowania spółek jako spółki o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

Zakres podmiotowy ustawy

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy szczególne uprawnienia przysługują Skarbowi Państwa wyłącznie w spółkach mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

 ●  które wykonują działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania energii elektrycznej, jeżeli udział spółki w ilości wytworzonej energii elektrycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 15%;

●  które wykonują działalność operatora lub są właścicielami systemu przesyłowego gazowego albo elektroenergetycznego, jeżeli spółka posiada lub użytkuje ponad 50% sieci przesyłowej gazowej lub elektroenergetycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

●  których przedmiotem działalności jest produkcja benzyn silnikowych lub oleju napędowego, jeżeli udział spółki w produkcji tych paliw na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 20%;

●  których przedmiotem działalności jest transport rurociągowy w zakresie ropy naftowej, benzyn silnikowych lub oleju napędowego, jeżeli udział spółki w ogólnej zdolności przesyłowej ropy naftowej, benzyn silnikowych lub oleju napędowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 50%;

●  których przedmiotem działalności jest magazynowanie i przechowywanie towarów w zakresie benzyn silnikowych, oleju napędowego, gazu ziemnego lub podziemne magazynowanie ropy naftowej, jeżeli pojemność magazynowa spółki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie przechowywania benzyn silnikowych, oleju napędowego, gazu ziemnego lub ropy naftowej przekraczają 30 dni konsumpcji tych towarów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

●  których przedmiotem działalności jest przeładunek towarów w portach morskich w zakresie ropy naftowej i jej produktów, jeżeli udział spółki w zdolności do przeładunku tych towarów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 50%;

●  których przedmiotem działalności jest wydobywanie węgla kamiennego lub gazu ziemnego, jeżeli udział spółki w wydobyciu węgla kamiennego lub gazu ziemnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 50%;

●  których przedmiotem działalności jest wydobywanie i przerób rudy miedzi, jeżeli udział spółki w wydobyciu i przerobie rudy miedzi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przekracza 70%;

●  które są posiadaczami infrastruktury telekomunikacyjnej umożliwiającej przesyłanie sygnałów publicznej radiofonii i telewizji między nadawcą a siecią nadajników na obszarze obejmującym co najmniej 70% terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

●  które są posiadaczami infrastruktury kolejowej stanowiącej co najmniej 50% tej infrastruktury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Już pobieżna lektura tej listy wskazuje, że ustawodawca przyjął formułę podwójnego kwalifikowania spółek objętych zakresem podmiotowym ustawy.

Po pierwsze, ustawodawca wskazuje określony typ działalności gospodarczej, która może mieć istotne znaczenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

Po drugie, określa udział spółki zajmującej się wspomnianą działalnością na rynku lokalnym, osiągnięcie którego powoduje objęcie spółki zakresem podmiotowym ustawy.

Jeśli chodzi o wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy sektory działalności gospodarczej, to – jak wynika z uzasadnienia rządowego projektu – ustawodawca, nawiązując do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, do spółek – które mogą zostać uznane za dostawców towarów i usług o strategicznym znaczeniu dla państwa członkowskiego, a zatem spółek, w których można utrzymywać szczególne przywileje państwowe – zaliczył spółki pełniące znaczącą rolę w organizacji infrastruktury transportowo-zaopatrzeniowej oraz w produkcji produktów naftowych i energii elektrycznej, jak również spółki telekomunikacyjne.

Wydaje się, że in principio wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy spółki spełniają te wymogi. Ustawodawca polski nie włączył do omawianej kategorii spółek prowadzących działalność w sektorach, które zostały przez Trybunał explicite zdyskwalifikowane jako niespełniające kryterium doniosłości dla porządku lub bezpieczeństwa publicznego, np. w sektorze finansowym (banki, zakłady ubezpieczeniowe), w przemyśle spożywczym czy w sektorach należących do tradycyjnych monopoli państwowych (np. przemysł tytoniowy). Wątpliwości mogą jednak dotyczyć art. 8 ust. 1 pkt 8 ustawy. Dodanie w trakcie prac w komisji sejmowej do listy zawartej w art. 8 ustawy spółek, których przedmiotem działalności jest wydobywanie i przerób rudy miedzi, może zostać uznane za istotną zmianę z punktu widzenia zgodności ustawy z orzecznictwem Trybunału. Jak wskazuje w swojej opinii do tej zmiany sekretarz Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej, przemysł wydobywczy nie jest związany z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego państwa i nie jest wymieniany w orzecznictwie Trybunału na liście sektorów strategicznych. W celu utrzymania zaproponowanego przez Komisję Sejmową brzmienia projektu należałoby wykazać bezpośredni związek wydobycia miedzi z przemysłem obronnym czy bezpieczeństwem lub porządkiem publicznym. Miedź jest surowcem powszechnie dostępnym na rynkach światowych. Istnieją w związku z tym wątpliwości, czy Trybunał w świetle dotychczasowych orzeczeń w sprawie „złotej akcji” uznałby sektor górnictwa miedzi za mogący podlegać temu instrumentowi.

Należy też zwrócić uwagę, że w stosunku do pierwszego projektu ustawa z 3 czerwca 2005 r. zawiera znaczącą zmianę. Otóż zgodnie z treścią proponowanego wówczas art. 6252 § 1 pkt 1) k.s.h. Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia listę spółek o istotnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa lub interesu publicznego, z uwzględnieniem określonych przez Radę Ministrów na wniosek właściwych ministrów zasad polityki państwa w sektorach gospodarki istotnych dla bezpieczeństwa państwa lub interesu publicznego. Była to w istocie rzeczy blankietowa kompetencja dla Rady Ministrów, mitygowana jedynie zawartymi w uzasadnieniu projektu wskazaniami „powściągliwości w tym zakresie i ograniczenia listy do np. kilkunastu spółek”.

Tymczasem art. 8 ust. 1 ustawy wprowadza jednak daleko idące ograniczenie swobody organu wydającego akt wykonawczy. Należy tę zmianę ocenić zdecydowanie pozytywnie.

Biorąc pod uwagę wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy kryteria, Rada Ministrów ma określić w drodze rozporządzenia listę spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego w terminie do dnia 30 września każdego roku. Rada Ministrów ustala listę spółek, z uwzględnieniem powyższych kryteriów, na podstawie danych bazowych za rok poprzedni, publikowanych lub udostępnionych przez właściwe organy. Do skierowanego do Sejmu rządowego projektu ustawy załączono projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. Na liście znalazło się 14 spółek, w tym m.in. PGNiG S.A., PKN Orlen S.A., Grupa Lotos S.A., Kompania Węglowa S.A., PKP – Polskie Linie Kolejowe S.A. oraz Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. Zważywszy, że – jak wspomniano wyżej – w toku prac sejmowych pojawił się w art. 8 ust. 1 ustawy nowy pkt 8 dotyczący spółek, których przedmiotem działalności jest wydobywanie i przerób rudy miedzi, należy spodziewać się, że lista zostanie uzupełniona o jeszcze jedną spółkę, mianowicie KGHM S.A. 

Pełna wersja artykułu w załączniku

Artkuł udostępniony dla użytkowników serwisu PFCG na podstawie umowy z Polskim Wydawnictwem Profesjonalnym